The truth is that only recently has the perspective of a generation of people who see Greek history for what it truly is, and not through the Western European interpretative frameworks, particularly of the 18th and 19th centuries, begun to enter the public consciousness. These Western European-centric frameworks inevitably leave gaps in the Greek case. The good thing, of course, is that although we were somewhat late in Greece, we have finally reached the point where we can discuss the continuities and discontinuities of Greek history in a relatively civilized manner, the peculiarity of which mainly lies in how many twists it contains.
Of course, there have always been voices and writings. But they were overshadowed either by those who "proved" that the Greeks descended from Sirius, or by those who claimed that the fisherman on the morning of June 22, 168 BC got into his boat as a Greek and came out of it, after finishing his work, simply Greek-speaking. In all of this, scientific progress has played a role, of course. Based on this, we can now trace with relative accuracy the relationship between us and the people who lived in the same geographical area, e.g., during the Mycenaean period, as well as the migrations of populations over the centuries.
However, it is known since the time of Herodotus and Thucydides that a completely objective history may not exist, at least regarding the interpretation of historical data. On the other hand, of course, this does not mean that history should consciously become a victim at the altar of political interests, personal ambitions, and ideological obsessions. With this in mind, we turn to the specific book that raises many questions.
We are talking about the first, now well-known, recording of modern Greek history in the chronicles of the new Greek state, and indeed before its official recognition. The narrative begins with the decline of the Greek Empire. Yes, this is how the Byzantine Empire was referred to in European literature until the Crimean War (1853-1856) and before the neutral - "politically correct" for the West - term "Byzantium" was established. It ends with the heroic resistance of Messolonghi (1826), probably not coincidentally, given the role this event played both in the psychology and in the political developments of the great powers: psychologically, it revived the European philhellenic movement, while politically it pushed the great powers towards a final solution to the Greek question, so that whatever could be saved from the "useful," for some, Ottoman Empire, which was faltering (obviously not only due to the Greek uprising). The year of publication of the volume is 1828, in French. The authors are Iakovakis-Rizos Neroulos and Ioannis Kapodistrias. The name of the latter was kept secret. And thus the questions begin.
Was indeed one of the authors the first governor of the new Greek state? Why did Kapodistrias not want his name to be mentioned? Which parts of the book did he write himself? How objective or propagandistic is his approach? What conclusions can be drawn from his writings regarding his political views as well as the vision he had for both the new Greek state and the broader European space? What is his psychological profile in the Ottoman Empire and what lessons does it impart for today's practice of politics and diplomacy? Why has this important book remained practically invisible for about two centuries? Ultimately, are we a nation-state or a state-nation?
The book has an opinion and takes a specific stance on a series of issues that we still discuss (e.g., borrowing from foreign powers or their involvement, etc.). The authors' position regarding the role of Russia is provocative. Was Kapodistrias really pro-Russian? And how dictatorially did he want to govern? These and many more in a book that changes much in the discussion about the Revolution of 1821.
The translation is excellent and the text is readable. Professor Kontogiorgis's introduction sets the reader in the mood and helps them decode the text. The appendix contains letters from Kapodistrias that are extremely enlightening.
H αλήθεια είναι ότι μόλις πρόσφατα άρχισε να περνά στη κοινή συνείδηση η άποψη μιας γενιάς ανθρώπων που βλέπουν την ελληνική ιστορία για αυτό ακριβώς που είναι και όχι μέσω των δυτικοευρωπαϊκών ερμηνευτικών σχημάτων και δη του 18ου και 19ου αιώνα. Σχημάτων δυτικοευρωπαϊκο-κεντρικών, τα οποία αναπόφευκτα αφήνουν κενά στην ελληνική περίπτωση. Το καλό βέβαια είναι ότι καίτοι αργήσαμε κάπως στην Ελλάδα, τελικά φτάσαμε στο σημείο να μπορούμε να συζητήσουμε με έναν σχετικά πολιτισμένο τρόπο τις συνέχειες και ασυνέχειες της ελληνικής ιστορίας, της οποίας η ιδιαιτερότητα έγκειται κυρίως στο πόσες στροφές εμπεριέχει.
Φυσικά φωνές και γραφίδες πάντα υπήρχαν. Αλλά τις κάλυπταν είτε αυτοί που «αποδείκνυαν» ότι οι Έλληνες κατέβηκαν από το Σείριο, είτε αυτοί που υποστήριζαν ότι ο ψαράς το πρωινό της 22ης του Ιούνη 168 π.Χ. μπήκε στο καΐκι του Έλληνας και βγήκε από αυτό, μετά το πέρας της δουλειάς του, απλά ελληνόφωνος.
Σε όλο αυτό ρόλο έπαιξε, βέβαια, και η επιστημονική πρόοδος. Βάση αυτής μπορούμε πια να ιχνηλατήσουμε με σχετική ακρίβεια τη συσχέτιση ημών με τους ανθρώπους που έζησαν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο π.χ. τη Μυκηναϊκή περίοδο αλλά και τις μετακινήσεις πληθυσμών ανά τους αιώνες.
Ωστόσο είναι γνωστό από την εποχή του Ηροδότου και του Θουκυδίδη ότι εντελώς αντικειμενική ιστορία, ενδεχομένως, να μην υπάρχει, τουλάχιστον ως προς την ερμηνεία των ιστορικών στοιχείων. Από την άλλη, βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι η ιστορία θα πρέπει συνειδητά να γίνεται θύμα στο βωμό πολιτικών συμφερόντων, προσωπικών φιλοδοξιών και ιδεολογικών εμμονών. Με αυτά κατά νου, σκύβουμε στο συγκεκριμένο βιβλίο που γεννά πολλά ερωτηματικά.
Μιλάμε για τη πρώτη, γνωστή πια, καταγραφή της νεότερη ελληνική ιστορίας στα χρονικά του νέου ελληνικού κράτους και μάλιστα πριν από την επίσημη αναγνώριση του. Η εξιστόρηση ξεκινά με την παρακμή της Ελληνικής Αυτοκρατορίας. Ναι, έτσι αναφερόταν η Βυζαντινή Αυτοκρατορία στην ευρωπαϊκή βιβλιογραφία έως τον Κριμαϊκό Πόλεμο (1853-1856) και πριν καθιερωθεί η ουδέτερη - «πολιτικά ορθή» για τη Δύση - ονομασία «Βυζάντιο». Κλείνει δε με την ηρωική αντίσταση του Μεσολογγίου (1826), μάλλον όχι τυχαία, δεδομένου του ρόλου που έπαιξε αυτό το γεγονός τόσο στη ψυχολογία όσο και στις πολιτικές εξελίξεις των μεγάλων δυνάμεων: ψυχολογικά, αναθέρμανε το ευρωπαϊκό φιλελληνικό κίνημα, ενώ πολιτικά εξώθησε τις μεγάλες δυνάμεις σε μια τελική λύση του ελληνικού ζητήματος, ώστε να διασωθεί, ότι διασωζότανε από τη «χρήσιμη», για κάποιους, Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία παρέπαιε (προφανώς όχι μόνο λόγω του ελληνικού ξεσηκωμού). Έτος έκδοσης του τόμου είναι το 1828, στα γαλλικά. Και συγγραφείς είναι οι Ιακωβάκης-Ρίζος Νερουλός και Ιωάννης Καποδίστριας. Το όνομα του τελευταίου κρατήθηκε μυστικό. Και κάπως έτσι ξεκινάνε τα ερωτήματα.
Όντως ένας από τους συγγραφείς ήταν ο πρώτος κυβερνήτης του νέου ελληνικού κράτους; Γιατί ο Καποδίστριας δεν ήθελε να αναγραφεί το όνομα του; Ποια τμήματα του βιβλίου συνέγραψε ο ίδιος; Πόσο αντικειμενική ή προπαγανδιστική είναι η προσέγγιση του; Τι συμπεράσματα βγαίνουν από τα γραφόμενα του όσον αφορά στις πολιτικές του απόψεις αλλά και για το όραμα που είχε τόσο για το νέο ελληνικό κράτος όσο και για τον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο; Ποιο το ψυχογράφημα του στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και άραγε τι διδάγματα μας παραδίδει για τη σημερινή άσκηση της πολιτικής και της διπλωματίας; Γιατί αυτό το σημαντικό βιβλίο έμεινε πρακτικά εξαφανισμένο για περίπου δύο αιώνες; Εντέλει είμαστε έθνος-κράτος ή κράτος-έθνος;
Το βιβλίο έχει άποψη και λαμβάνει συγκεκριμένη θέση για μια σειρά από θέματα που ακόμα συζητάμε (π.χ. το δανεισμό από τις ξένες δυνάμεις ή την εμπλοκή τους κ.α.). Ανατρεπτική είναι η θέση των συγγραφέων σε σχέση με το ρόλο της Ρωσίας. Τελικά ήταν, όντως, ρωσόφιλος ο Καποδίστριας; Και πόσο δικτατορικά ήθελε να κυβερνήσει; Αυτά και άλλα πολλά σε ένα βιβλίο που αλλάζει πολλά στη συζήτηση για την Επανάσταση του 1821.
Η μετάφραση είναι εξαιρετική και το κείμενο ευανάγνωστο. Η εισαγωγή του καθηγητή Κοντογιώργη βάζει τον αναγνώστη στο κλίμα και τον βοηθά να αποκωδικοποιήσει το κείμενο. Στο παράρτημα εμπεριέχονται επιστολές του Καποδίστρια εξαιρετικά διαφωτιστικές.