Bakunin, starting from the social revolution, engages with education. Having withdrawn from the Peace and Freedom League in 1868, whose members (Hugo, Mill, Garibaldi, etc.) he characterizes as bourgeois socialists, he writes "Principles of Education" in 1869. In this text, both its value and some of its "sins" (obsessions, lack of clear structure, absence of tangible conclusions, failure to disengage from influences, etc.) are evident.
Bakunin's study today raises more questions than in the past. Not only due to the excessive simplicity with which he addresses complex issues, but also because we now know more thanks to the neoliberalism as it is applied. This, of course, does not diminish his contribution at all, remaining absolutely timeless, when he considers knowledge and cultivation as power and a "means" to achieve self-awareness, freedom, and happiness.
The easy question is whether education will make us better or, more accurately according to the anarchist view, if it will make us good people again; so good that we will not need a Leviathan? The answer is no.
The difficult question is whether the goal of education should be the shaping of the person that will lead him to revolution or the nurturing of revolutionaries, who when liberated will reach a higher self? Bakunin answers, overlooking, however, the possibility that the revolution he seeks may simply change the form of what he wants to destroy and ultimately that may reappear in another form - perhaps more brutal.
Ο Μπακούνιν με αφετηρία την κοινωνική επανάσταση καταπιάνεται με την παιδεία. Έχοντας αποχωρήσει από την Ένωση (Λίγκα) Ειρήνης και Ελευθερίας το 1868, της οποίας τα μέλη (Ουγκό, Μιλ, Γαριβάλδη κ.α.) χαρακτηρίζει αστούς σοσιαλιστές, γράφει το 1869 το «Αρχές Παιδείας». Στο κείμενο αυτό είναι εμφανής τόσο η αξία του όσο και κάποια από τα «αμαρτήματα» του (εμμονές, έλλειψη σαφούς δομής, απουσία απτού συμπεράσματος, μη απαγκίστρωση από τις επιρροές του κτλ.) .
Η μελέτη του Μπακούνιν σήμερα προβληματίζει περισσότερο από ότι στο παρελθόν. Όχι μόνο λόγω της υπερβολικής απλότητας με την οποία αντιμετωπίζει πολυσύνθετα ζητήματα, αλλά και επειδή γνωρίζουμε πια περισσότερα χάρη στο νεοφιλελευθερισμό όπως εφαρμόζεται. Αυτό φυσικά δεν μειώνει καθόλου τη συνεισφορά του, παραμένοντας απολύτως διαχρονικός, όταν θεωρεί τη γνώση και τη καλλιέργεια ισχύ και «μέσο» για την επίτευξη της αυτοσυνειδησίας, της ελευθερίας και της ευτυχίας.
Το εύκολο ερώτημα είναι εάν η παιδεία θα μας κάνει καλύτερους ή ακριβέστερα κατά την αναρχική θεώρηση, αν θα μας ξανακάνει καλούς ανθρώπους· τόσο καλούς ώστε να μη χρειαζόμαστε κάποιο Λεβιάθαν; Η απάντηση είναι όχι.
Το δύσκολο ερώτημα είναι εάν ο στόχος της παιδείας πρέπει να είναι η διάπλαση του ανθρώπου που θα τον οδηγήσει στην επανάσταση ή η γαλούχηση επαναστατών, οι οποίοι όταν απελευθερωθούν θα φτάσουν σε ένα ανώτερο εαυτό; Ο Μπακούνιν απαντάει, παραβλέποντας, όμως, την πιθανότητα η επανάσταση, την οποία αποζητά, να αλλάξει απλά τη μορφή αυτού που θέλει να καταστρέψει και τελικά αυτό να επανεμφανιστεί με άλλη μορφή - ίσως πιο βάναυση.